Nowa podstawa programowa 2026 w praktyce. Jak realizować ją z Musiconem – przykładowe aktywności

Dziecko wyciska kilka przycisków, uruchamia bęben i słucha. Po chwili zmienia jeden element układu. Czy teraz rytm zabrzmi inaczej? Kolejne dziecko dodaje swój pomysł, a grupa sprawdza, co z tego powstanie.

W takiej zabawie jest miejsce na muzykę, liczenie, współpracę i samodzielne odkrywanie, czyli na to, na co stawia nowa podstawa programowa obowiązująca od 1 września 2026 r. Pokazujemy, jak przełożyć jej założenia na codzienne zajęcia z Musiconem – polskim urządzeniem edukacyjno-terapeutycznym, które łączy muzykę, ruch, matematykę i programowanie bez ekranów.

Co zmieniło się od września 2026 roku

Nową podstawę programową wprowadza rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378). W przedszkolach obowiązuje od roku szkolnego 2026/2027 we wszystkich grupach wiekowych jednocześnie, a w szkołach podstawowych jej wdrażanie zaczęło się od klas I i IV. Ministerstwo Edukacji Narodowej streszcza kierunek zmian tak:

„Mniej szczegółów do zapamiętania, więcej kompetencji kluczowych”.

– Ministerstwo Edukacji Narodowej

Punktem wyjścia reformy jest Profil absolwenta i absolwentki przedszkola i szkoły podstawowej, opracowany przez Instytut Badań Edukacyjnych PIB. MEN nazywa go „swoistym kompasem dla całej reformy”. W przedszkolu oznacza to m.in. dziewięć obszarów osiągnięć dziecka zamiast czterech, kompetencje fundamentalne (językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe), sprawczość dziecka oraz praktyczne doświadczenia edukacyjne.

Dla nauczyciela to punkt wyjścia do planowania sytuacji, w których dzieci podejmują decyzje, próbują rozwiązań i współdziałają. Można zacząć od prostego pytania: „Co chcecie dziś stworzyć?”.

Pomysł dziecka staje się dźwiękiem

Musicon to mechaniczne urządzenie. Dzieci programują na nim sekwencje dźwięków, wyciskając przyciski na obrotowym bębnie, a ułożony wzór uruchamia instrumenty. Praca angażuje jednocześnie dotyk, słuch i wzrok.

Zaproponuj dzieciom stworzenie krótkiego rytmu. Potem zapytaj: „Co zmienimy, żeby zabrzmiał inaczej?”. Daj czas na odpowiedź i sprawdzenie pomysłu. W takiej zabawie dziecko ma wpływ na przebieg aktywności: przewiduje, porównuje i wraca do wcześniejszego rozwiązania, a nauczyciel towarzyszy mu w poszukiwaniu odpowiedzi. Tak w praktyce wygląda sprawczość, o której mówi nowa podstawa.

Co mówią nauczyciele o pracy z Musiconem w kontekście nowej podstawy programowej:

“Musicon sprawia, że dziecko przestaje być tylko uczniem, a staje się odkrywcą. Zamiast pytać „jaka jest poprawna odpowiedź?”, zaczyna pytać „co się stanie, jeśli spróbuję inaczej?”. I właśnie w tym widzę największą zmianę w edukacji — nauka staje się doświadczeniem, eksperymentem i tworzeniem, a nawet błąd staje się częścią odkrywania. Musicon daje dzieciom przestrzeń, by działały, współpracowały i same przekonały się, że potrafią więcej, niż im się wydaje. Bo najlepsza edukacja to nie ta, która daje dzieciom wszystkie odpowiedzi, ale ta, która budzi w nich ciekawość, by szukały własnych.”

– Elżbieta Czerwińska, nauczycielka ze Szkoły Podstawowej nr 2 im. Adama Mickiewicza w Drawsku Pomorskim

Zacznij od jednej zabawy

Na początek wybierz jeden cel, na przykład rozpoznawanie powtarzającego się wzoru albo wspólne podejmowanie decyzji. Przygotuj krótką aktywność i zostaw dzieciom przestrzeń na własne rozwiązania. Po zajęciach zapytaj: „Co odkryliście?” i „Co chcielibyście sprawdzić następnym razem?”. Odpowiedzi mogą stać się początkiem kolejnej zabawy.

Matematyka, którą można usłyszeć

Musicon służy do nauki matematyki, programowania i muzyki dzieci w każdym wieku, dlatego sprawdza się zarówno w przedszkolu, jak i w edukacji wczesnoszkolnej. Zabawa rytmem daje okazję do liczenia i odkrywania regularności. Zaproś dzieci do ułożenia powtarzającego się wzoru, na przykład dwóch dźwięków i przerwy. Możecie wspólnie:

• policzyć dźwięki w krótkim fragmencie,
• wskazać element, który się powtarza,
• porównać dwa układy,
• przewidzieć, co usłyszycie po zmianie jednego przycisku.

Poziom trudności dopasuj do grupy. Dla jednego dziecka odkryciem będzie rozpoznanie powtórzenia, inne zechce stworzyć własny wzór i zaprosić kolegów do jego odtworzenia.

Jedno zadanie, wiele obszarów

Nowa podstawa kładzie nacisk na praktyczny charakter doświadczeń edukacyjnych i integrowanie wiedzy z różnych przedmiotów. Dobrze pokazuje to prosta aktywność z “Połącz kropki” – pakietu do terapii ręki: dzieci, łącząc punkty gumkami, tworzą na Musiconie kształty liści polskich drzew, np. klonu, dębu czy lipy. Przy jednym zadaniu:

• przyroda: rozpoznają drzewa i porównują kształty liści,
• mała motoryka i terapia ręki: zakładają gumki i precyzyjnie wyciskają przyciski,
• matematyka: liczą wykorzystane przyciski, porównują liczebność i tworzą lustrzane odbicia,
• muzyka i pamięć słuchowa: odsłuchują powstałe układy, liczą dźwięki i zgadują, którego „liścia” właśnie słuchają,
• język angielski: nazywają drzewa, kształty i kolory gumek: green, yellow, red, blue.

Kodowanie bez ekranu

Jeden z najczęściej komentowanych zapisów nowej podstawy dotyczy ekranów:

„W przedszkolu dzieci nie korzystają indywidualnie i samodzielnie z urządzeń ekranowych”.

 – Rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r., załącznik nr 1

Wyjątkiem są racjonalne usprawnienia dla dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Nauczyciel może korzystać z urządzeń ekranowych w celach dydaktycznych, w niezbędnym zakresie i z zachowaniem higieny cyfrowej.

Samo tworzenie muzyki na Musiconie nie wymaga ekranu. Dzieci układają kolejność zdarzeń, sprawdzają rezultat i wprowadzają zmiany. To ćwiczenie myślenia sekwencyjnego i rozumienia związku między działaniem a jego skutkiem, czyli element przygotowania do świata cyfrowego rozwijany przez kontakt z fizycznym przedmiotem. Wyciśnięty przycisk uruchamiający dźwięk na wybranym module staje się “jedynką” w systemie zero-jedynkowym, a cały utwór dzięki temu staje się kodem programistycznym. Nieprawidłowy dźwięk fałszem (błędem w kodzie), który dzieci są w stanie wychwycić za pomocą słuchu (odsłuchując znany i lubiany utwór) lub wzroku (porównując partyturę utworu z wyciśniętymi przyciskami na Musiconie).

Nowa podstawa programowa 2026:
Wspólny rytm i miejsce na różne pomysły

Zaproponuj grupie muzyczną opowieść o deszczu. Jak brzmią pierwsze krople? Co zmienia się, gdy deszcz przyspiesza? Kiedy robi się cicho? Dzieci mogą wybierać dźwięki, proponować zmiany, ilustrować muzykę ruchem i ustalać kolejność fragmentów. Warto zmieniać role, żeby każdy miał szansę wpłynąć na efekt.

Gotowy utwór łatwo połączyć z doświadczeniami edukacyjnymi. Nowa podstawa przewiduje, że dziecko co najmniej raz w roku szkolnym odgrywa uzgodnioną rolę w przygotowaniu występu lub spotkania społeczności lokalnej oraz prezentuje innym efekty wspólnych działań. Zaproście inną grupę na koncert i opowiedzcie, jak powstał utwór.

Każde dziecko może potrzebować innego początku

Jedno dziecko od razu zechce eksperymentować. Drugie najpierw obserwuje. Trzecie wybierze prostą rolę i dopiero później spróbuje czegoś nowego. Musicon jest dla wszystkich dzieci – w placówkach ogólnodostępnych i specjalnych – a wspólne zadanie może mieć wiele dróg wykonania.

Prof. Barbara Skałbania z Uczelni Korczaka, ekspertka naukowa projektu M-Terapia, wskazuje, że metodę można wykorzystywać zarówno w dydaktyce, jak i w terapii, m.in. do rozwijania poczucia sprawstwa i współpracy z innymi, w pracy indywidualnej i zespołowej. 

Podczas własnych zajęć warto przyglądać się małym zmianom: czy dziecko zgłasza pomysł, podejmuje kolejną próbę, zauważa propozycję kolegi? Takie obserwacje pomagają zaplanować następne spotkanie.

Planując zajęcia, dopasuj liczbę bodźców, czas aktywności i poziom trudności do potrzeb grupy. Pozostaw możliwość przerwy i wyboru sposobu udziału. Przy szczególnych potrzebach uwzględnij zalecenia specjalistów pracujących z dzieckiem. 

Co mówią badania

Musicon jest podstawą zestawu M-Terapia, opracowanego w projekcie badawczo-rozwojowym współfinansowanym przez UE w ramach Programu Inteligentny Rozwój (konkurs NCBR 2/4.1.4/2019). W ciągu 3 lat badań wzięło w nich udział ponad 450 dzieci z 35 placówek, a pracowało przy nich 75 specjalistów: naukowców, psychologów, nauczycieli i terapeutów z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.

Kluczowym etapem był 8-miesięczny eksperyment pedagogiczny z udziałem 300 dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi z 23 placówek, porównujący grupę regularnie pracującą z Musiconem z grupą kontrolną. Średni wzrost we wszystkich 5 skalach testu IDS-2 wyniósł 18,72% w grupie badanej i 7,42% w grupie kontrolnej. Oznacza to, że dzieci z grupy badanej rozwijały się 2,3 razy szybciej. Pamięć słuchowa rozwijała się ponad 3 razy szybciej (wzrost 15,1% wobec 4,7%), a szybkość przetwarzania ponad 5 razy szybciej (16,5% wobec 3,2%). Dlatego Musicon możemy nazywać dzisiaj przebadanym urządzeniem edukacyjno-terapeutycznym.

Osobne, trzymiesięczne testy w programie LabOOOratorium objęły 418 dzieci, w tym 67 z orzeczeniami, w czterech przedszkolach. Dzieci pracujące z Musiconem lepiej skupiały uwagę, szczególnie dzieci z ADHD i w spektrum autyzmu, i chętniej podejmowały wspólne zadania.

Musicon w Ministerstwie Edukacji Narodowej

W marcu 2026 r. Fundacja Musicon, na zaproszenie Departamentu Innowacji MEN, zaprezentowała Musicon przedstawicielom Ośrodka Rozwoju Edukacji oraz Departamentu Edukacji Włączającej. Rozmowa dotyczyła nowoczesnych metod nauczania, kompetencji przyszłości, interdyscyplinarności w edukacji i kultury uczenia się opartej na współpracy.

„Musicon łączy świat technologii z realnym doświadczeniem, angażując uczniów bez konieczności sięgania po ekran!”

– Paulina Kowalik, Chief Product Officer, Musicon

Kierunek rozmów prowadzonych w MEN dobrze koresponduje z założeniami nowej podstawy programowej. Reforma stawia na sprawczość dziecka, uczenie się poprzez działanie, praktyczne doświadczenia, współpracę oraz rozwijanie kompetencji fundamentalnych i społecznych. 

To jednocześnie obszary bardzo bliskie edukacji włączającej. Jej celem nie jest tworzenie osobnych aktywności dla różnych grup dzieci, ale takie organizowanie procesu edukacyjnego, aby każde dziecko mogło uczestniczyć we wspólnych zajęciach na miarę swoich możliwości i potrzeb.

Właśnie w tym miejscu Musicon może być praktycznym wsparciem nauczyciela. Metoda opiera się na uczeniu poprzez działanie, angażuje różne zmysły i pozwala łączyć funkcje dydaktyczne i terapeutyczne w jednej przestrzeni edukacyjnej. Pomaga organizować zajęcia dla grup zróżnicowanych pod względem potrzeb, możliwości i tempa pracy. 

Dzieci mogą wykonywać wspólne zadanie, ale uczestniczyć w nim na różne sposoby. Jedno dziecko ułoży sekwencję, inne będzie liczyć, kolejne odtworzy rytm ruchem lub dźwiękiem, a jeszcze inne będzie obserwować i włączy się wtedy, kiedy będzie gotowe. Dzięki temu nauczyciel może indywidualizować poziom trudności, tempo oraz formę aktywności bez wyłączania dziecka ze wspólnej pracy grupy. 

Tak rozumiana praca wspiera nie tylko dostępność edukacji, ale również budowanie klasy jako społeczności uczącej się: rozwija współpracę, komunikację, relacje i aktywne uczestnictwo każdego ucznia. Ważnym elementem jest także bezpieczne środowisko uczenia się, w którym dziecko może próbować, eksperymentować i popełniać błędy bez presji oceny.

Dlatego Musicon wpisuje się jednocześnie w dwa ważne kierunki zmian polskiej edukacji: nową podstawę programową, która mocniej akcentuje działanie, sprawczość i współpracę, oraz rozwój edukacji włączającej, w której wspólna przestrzeń edukacyjna powinna być dostępna dla dzieci o zróżnicowanych potrzebach i możliwościach.

Chcesz zobaczyć, jak wykorzystać Musicon w swojej grupie do realizacji podstawy programowej?

Umów prezentację: Musicon